Jesienią rośnie ryzyko infekcji. GIS przypomina seniorom o szczepieniach

Jesienią i zimą częściej dochodzi do zakażeń grypą, COVID-19, RSV, krztuścem i pneumokokami. Dla osób starszych infekcja może oznaczać nie tylko kilka dni gorszego samopoczucia, lecz także hospitalizację, utratę sprawności i poważne powikłania. Główny Inspektor Sanitarny przypomina, że przygotowanie do sezonu zaczyna się od codziennych nawyków, ale obejmuje także szczepienia. Dla seniorów w Bytomiu ważna jest również informacja, że część szczepień można wykonać w aptekach.

Jesienią i zimą więcej czasu spędza się w zamkniętych pomieszczeniach, które często są rzadziej wietrzone. Suchsze powietrze wysusza błony śluzowe nosa i gardła, osłabiając ich naturalną funkcję ochronną. W takich warunkach łatwiej o transmisję wirusów i bakterii drogą kropelkową oraz powietrzną.

• Kilka prostych nawyków ogranicza transmisję wirusów
• Seniorzy częściej trafiają do szpitala po infekcjach
• Szczepienia przeciw grypie, RSV i pneumokokom dostępne także w aptekach

Kilka prostych nawyków ogranicza transmisję wirusów

Główny Inspektorat Sanitarny zaleca działania, które można włączyć do codziennego rytmu:

• mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po powrocie do domu i przed jedzeniem,
• zasłanianie nosa i ust chusteczką podczas kaszlu i kichania,
• regularne wietrzenie pomieszczeń,
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami mającymi objawy infekcji,
• zakładanie maseczki w przychodni lub aptece, gdy pojawiają się objawy choroby albo w pobliżu kaszlą inne osoby.

Odporność wspierają także sen, regeneracja, regularny ruch i odpowiednie nawodnienie. W jadłospisie powinny pojawiać się warzywa, owoce, kiszonki, produkty pełnoziarniste oraz zdrowe tłuszcze. GIS zwraca również uwagę na ograniczanie stresu, odpoczynek, kontakt z naturą i utrzymywanie relacji z bliskimi.

Takie działania nie zastępują szczepień, ale zmniejszają liczbę codziennych sytuacji sprzyjających zakażeniu. Nawodnienie ma dodatkowe znaczenie, ponieważ pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie błon śluzowych dróg oddechowych.

Seniorzy częściej trafiają do szpitala po infekcjach

Wraz z wiekiem układ odpornościowy działa mniej skutecznie. Choroby, które u młodszych osób mogą mieć łagodny przebieg, u seniorów częściej prowadzą do powikłań. Według materiału GIS ryzyko zgonu z powodu choroby, której można zapobiegać szczepieniem, jest u osób starszych nawet 100 razy wyższe niż u dzieci.

Seniorzy częściej wymagają hospitalizacji, a ich pobyt w szpitalu może trwać dłużej. Po przebytej infekcji nie zawsze szybko wracają do wcześniejszej sprawności. Grypa i COVID-19 mogą wiązać się także z utrzymującym się stanem zapalnym oraz większym ryzykiem zakrzepów, zawału serca i udaru mózgu nawet przez wiele miesięcy po zachorowaniu.

Szczególnej uwagi wymagają osoby z chorobami przewlekłymi, między innymi:

• cukrzycą,
• nadciśnieniem tętniczym,
• chorobami serca,
• przewlekłymi chorobami płuc,
• chorobami autoimmunologicznymi.

Schorzenia te mogą zwiększać ryzyko zakażenia, ciężkiego przebiegu choroby i zaostrzenia dotychczasowych problemów zdrowotnych. Z tego powodu szczepienia powinny być omawiane z lekarzem lub innym uprawnionym pracownikiem ochrony zdrowia.

Szczepienia przeciw grypie, RSV i pneumokokom dostępne także w aptekach

Przed sezonem jesienno-zimowym seniorom rekomenduje się w szczególności szczepienia przeciwko:

• grypie,
• COVID-19,
• RSV,
• zakażeniom pneumokokowym,
• krztuścowi.

W Polsce dostępne są szczepienia bezpłatne oraz częściowo refundowane. Można je wykonać w publicznych i niepublicznych punktach szczepień, między innymi w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Część aptek, które podpisały umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, również realizuje szczepienia dorosłych.

Dostępność aptek wykonujących takie świadczenia można sprawdzić na stronie pacjent.gov.pl. Procedura obejmuje:

1. wybór apteki,
2. wywiad zdrowotny i wypełnienie kwestionariusza,
3. wystawienie recepty przez farmaceutę, jeśli jest wymagana,
4. podanie szczepionki przez uprawnionego farmaceutę,
5. około 15 minut obserwacji po szczepieniu.

W przypadku apteki trzeba pamiętać o ograniczeniu wiekowym – szczepienia są tam wykonywane wyłącznie osobom dorosłym. Dla seniorów taka forma może oznaczać krótszy dojazd, mniej barier architektonicznych i ograniczenie kontaktu z osobami chorymi w większych placówkach.

Dane Ministerstwa Zdrowia i GIS wskazują na większe zainteresowanie szczepieniami. W sezonie 2025/2026 liczba szczepień przeciw grypie wzrosła o prawie pół miliona, czyli o 27 procent względem poprzedniego sezonu. Zgłoszono około miliona zachorowań, a tygodniowa liczba przypadków przekraczała 150 tysięcy. Rzeczywista skala mogła być większa z powodu niepełnego raportowania przez podmioty lecznicze.

W przypadku krztuśca w 2024 roku odnotowano 32 656 zachorowań, a w 2025 roku – 11 323. Jednocześnie liczba zaszczepionych osób w wieku od 19 lat wzwyż zwiększyła się ze 137 tysięcy w 2024 roku do 236 tysięcy w 2025 roku.

W 2024 roku zarejestrowano 3503 przypadki zakażeń pneumokokowych, a w 2025 roku – 3399. Szczególnym problemem pozostają zakażenia serotypem 19A, często opornym na podstawowe antybiotyki.

W pierwszych 14 tygodniach analizowanych lat liczba zgłoszeń dotyczących RSV wyniosła:

• 63 111 w 2024 roku,
• 141 553 w 2025 roku,
• 102 164 w 2026 roku.

Wzrosła także liczba szczepień przeciw RSV – z 71 897 w sezonie 2024/2025 do 624 255 w sezonie 2025/2026. Wpływ na ten wynik miała większa dostępność szczepionki, między innymi dzięki refundacji dla grup szczególnego ryzyka.

na podstawie: Szpital Bytom.