Kościół św. Wojciecha po remoncie. Archeolodzy odkryli ślady starszej świątyni

Przy pl. Klasztornym zakończyły się prace, które objęły kościół św. Wojciecha od fundamentów po wieżę. Podczas remontu odnowiono nie tylko elewacje, dach i wnętrza, ale także zabezpieczono obiekt nowymi instalacjami. Nadzór archeologiczny przyniósł przy tym odkrycia rzucające nowe światło na historię jednej z najstarszych świątyń Bytomia.

• Od elewacji po schody na wieżę
• Mury z XIV wieku i ślady dawnych pochówków
• Ponad 4,4 mln zł na odnowienie zabytku

Od elewacji po schody na wieżę

Końcowy odbiór prac odbył się podczas uroczystości 5 sierpnia z udziałem przedstawicieli wykonawcy, miasta oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Remont trwał od grudnia 2024 roku, a jego zakres objął zarówno zewnętrzną część kościoła, jak i pomieszczenia znajdujące się wewnątrz.

Wykonano między innymi:

• renowację elewacji kościoła, kaplicy i starej zakrystii,
• remont dachu nad wejściem oraz obróbek blacharskich,
• konserwację i naprawę okien, drzwi oraz detali architektonicznych,
• odnowienie witraży,
• czyszczenie, naprawę i impregnację kamiennych posadzek,
• renowację drewnianych podłóg na chórze, poddaszu i wieży,
• remont schodów prowadzących na wieżę,
• prace w kaplicy Najświętszej Maryi Panny, przedsionku i piwnicy starej zakrystii.

Konserwatorzy zajęli się również detalami, wśród nich spływami wolutowymi ścian attykowych, festonami nad wejściami do kruchty oraz elementami rzeźby „Serce Jezusowe”. W świątyni, kaplicy i zakrystiach odnowiono kamienne posadzki, a prace objęły także pomieszczenia ministrantów, obecną zakrystię i dawną zakrystię.

Zainstalowano system odgromowy i przeciwpożarowy, monitoring wizyjny oraz zabezpieczenia przeciwwłamaniowe. Dzięki temu remont dotyczył nie tylko wyglądu zabytku, lecz także jego ochrony i codziennego użytkowania.

Prace prowadziła krakowska firma Des. Proboszcz parafii pw. św. Wojciecha, o. Remigiusz Langer OFM, podkreślał skalę przedsięwzięcia i staranność wykonawcy.

– Jesteśmy pod wielkim wrażeniem pracy wykonawcy, który z kunsztem i troską zadbał o każdy najmniejszy element.

Mury z XIV wieku i ślady dawnych pochówków

Remont był prowadzony pod nadzorem Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach. Kościół przy pl. Klasztornym pochodzi z połowy XV wieku, a do rejestru zabytków wpisano go w 1970 roku. Nadzór archeologiczny sprawowali pracownicy Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu oraz Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich Oddział Górnośląski.

Badania przyniosły kilka istotnych ustaleń dotyczących otoczenia świątyni i jej architektury. Odsłonięto mury prawdopodobnie pochodzące z XIV wieku oraz ślady przebudowy z XV stulecia. Po obu stronach północnej kruchty znaleziono także zamurowane kamienne elementy portalu.

Archeolodzy natrafili ponadto na szkielety dziecięce. W ich pobliżu znajdowały się przedmioty z miedzi i brązu oraz ceramika datowana na XIII lub XIV wiek. Oznacza to, że prace remontowe dostarczyły informacji nie tylko o samym budynku, ale również o wcześniejszym wykorzystaniu przestrzeni wokół kościoła.

– W realizację tego wymagającego przedsięwzięcia włączone było bardzo wiele osób – to dzięki ich determinacji, cierpliwości i poświęceniu w pracy możemy dziś podziwiać odnowioną świątynię – mówi Dominika Kściuczyk, Miejski Konserwator Zabytków.

Ponad 4,4 mln zł na odnowienie zabytku

Cała inwestycja kosztowała ponad 4 mln 474 tys. 478 zł. Największą część środków stanowiło dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków w wysokości 3 mln 390 tys. 800 zł. Gmina Bytom przeznaczyła na ten cel 69 tys. 200 zł.

Dodatkowe roboty kosztowały ponad 1 mln zł i zostały sfinansowane przez Zakon Braci Mniejszych. Łączny zakres finansowania pokazuje, że poza podstawowym remontem konieczne było również wykonanie prac dodatkowych, które pozwoliły objąć renowacją kolejne elementy zabytkowej świątyni.

Magdalena Górak, zastępczyni prezydenta Bytomia, zaznaczyła, że na remont czekali zarówno parafianie, jak i osoby zainteresowane zabytkową architekturą miasta.

– Kościół św. Wojciecha to rozpoznawalny obiekt nie tylko dla parafian, a na jego remont czekali wszyscy, dla których ważna jest zabytkowa tkanka miasta.

Odnowiony kościół zachował historyczne detale, a jednocześnie zyskał zabezpieczenia i instalacje odpowiadające współczesnym wymaganiom. Zakończenie prac oznacza także zamknięcie ważnego etapu badań nad historią obiektu, którego wcześniejsze fazy budowy sięgają prawdopodobnie XIV wieku.

na podstawie: UM Bytom.