Rozbark od kopalni do rewitalizacji - śladami węgla, cynku i ołowiu

W sercu Bytomia Rozbark odsłonił przed uczestnikami wykładu historię miejsca, gdzie przez dekady tętniło górnictwo i przemysł. W sali Hotelu przy Skarpie zabrzmiały opowieści o szybach, projektach Zillmannów i o budynkach, które po latach pracy odzyskują funkcje dla mieszkańców. To nie tylko sucha kronika - to zbiór zdjęć, rysunków i dokumentów, które sprawiają, że przeszłość miasta staje się namacalna.

• Rozbark - od szybów do kamienic projektowanych przez Zillmannów
• Bytom w dokumentach i zdjęciach - archiwa pokazują przemysłowe oblicze miasta

Rozbark - od szybów do kamienic projektowanych przez Zillmannów

W trakcie prelekcji zatytułowanej „Rozbark – miejsce wydobycia węgla kamiennego, cynku i ołowiu oraz dolomitu” bytomski historyk Tomasz Sanecki poprowadził słuchaczy przez kolejne epoki przemysłu w tej dzielnicy. Przypomniał początki kopalni działającej od 1863 roku pod nazwą Heinitzgrube, później znanej jako KWK „Rozbark”, oraz wielkie przedsięwzięcie wydobywcze Deutsch-Bleischarley-Grube. Z materiałów prasowych i kronik międzywojennych wynika, że budowa tego zakładu rozpoczęła się 5 stycznia 1925 roku, a produkcja ruszyła na pełną skalę 24 maja 1926 roku; wartość inwestycji oszacowano wówczas na około 15 mln marek.

“Dzisiaj większość z tych obiektów dzięki pracom rewitalizacyjnym jest nie tylko ozdobą Rozbarku, ale również służą ponownie mieszkańcom miasta”

• Tomasz Sanecki

W wykładzie pojawiły się także przypomnienia o tragicznych stronach górnictwa. Na terenie dawnej Heinitzgrube doszło do największej katastrofy w historii bytomskiego górnictwa — 31 stycznia 1923 roku zginęło wówczas 145 górników, w tym 4 ratowników. Z kolei rekordowe wydobycie KWK „Rozbark” odnotowano w 1979 roku — około 3,5 mln ton węgla.

Bytom w dokumentach i zdjęciach - archiwa pokazują przemysłowe oblicze miasta

Prelegent udostępnił uczestnikom rzadkie fotografie i szkice pochodzące m.in. z Archiwum Urzędu Miejskiego w Bytomiu, Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz Śląskiej Biblioteki Publicznej. Wśród nich znalazły się oryginalne rysunki z widokami szybów i zabudowań oraz wycinki prasowe z relacjami o działalności kopalń i zakładów. Sanecki omówił też kolejne przemiany zakładów związanych z wydobyciem rud cynku i ołowiu — po II wojnie światowej funkcjonowały one pod nazwami m.in. Zakłady Górnicze im. Juliana Marchlewskiego czy Zakłady Górniczo‑Hutnicze „Orzeł Biały”.

W wykładzie przypomniano ponadto historię kopalni Łagiewniki, włączonej do KWK „Rozbark” w 1971 roku, oraz dzieje szybu Fiedlersglück / „Bolko” i ostatniej kopalni dolomitu w mieście przy ul. Brzezińskiej.

Wydarzenie było pierwszym z cyklu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia - Kopalnie i Zakłady Górnicze”, dofinansowanym w ramach projektu Zielony Kwartał KWK Rozbark - Edukacja Zielona Transformacja.

• Szczegóły następnego spotkania:
  • Wykład: Sucha Góra – dawny ośrodek wydobycia srebra, dolomitu oraz cynku i ołowiu
  • Miejsce: Hotel przy Skarpie (Bytom-Rozbark)
  • Data i godzina: 13 lutego, godz. 17.00
  • Wstęp: wolny

Dla uczestników przygotowano także bezpłatne ulotki poświęcone historii wydobycia rud cynku i ołowiu, żelaza oraz dolomitu — materiały zawierają m.in. informacje o kopalniach Blachówka, Veronagrube oraz o przyrodniczych walorach rezerwatu Segiet.

Dzisiaj dawne obiekty przemysłowe na Rozbarku pełnią nowe funkcje — część budynków po KWK „Rozbark” i zakładach „Orzeł Biały” została poddana rewitalizacji i ponownie wpisuje się w tkankę miejską. Widok zachowanych elewacji, historycznych planów i archiwalnych zdjęć pomaga zrozumieć skalę przemian — od wielkich szybów i hal produkcyjnych po osiedlowe kamienice zaprojektowane z myślą o urzędnikach kopalni, jak kamienica przy ul. Miarki 36. To materialne ślady, które mogą stać się punktem wyjścia do spacerów historycznych i edukacji o przeszłości Bytomia - zwłaszcza że cykl wykładów udostępnia literaturę i kopie źródeł, ułatwiając dalsze samodzielne poszukiwania.

na podstawie: Urząd Miejski w Bytomiu.