Tajemnice przydrożnych kapliczek w Bytomiu - 62 obiekty udostępnione w 3D

Przydrożne kapliczki w Bytomiu pojawiają się nagle między płotami i latarniami - jakby miasto przysypiało, a one pilnowały pamięci. W kilku dzielnicach autor projektu zebrała opowieści mieszkańców, fotografie i stworzyła interaktywne modele, które można obejrzeć online. To projekt, który traktuje drobne formy sakralne nie tylko jako zabytki, ale jako element codziennego krajobrazu.

• Projekt Przy drodze - rok poszukiwań i pracy z modelami
• Bytom na mapie kapliczek - 62 obiekty i 15 modeli 3D
• Kapliczki jako pamięć, sztuka i zadania konserwatora

Projekt Przy drodze - rok poszukiwań i pracy z modelami

Autorka przedsięwzięcia - Alicja Kowalska - poświęciła niemal rok na inwentaryzację, dokumentację fotograficzną i tworzenie modeli 3D. Jak sama wskazuje, kapliczki często są “niemym świadkiem zmian” w przestrzeni miejskiej:

“Stojące przy drogach, ukryte pośród miejskiej infrastruktury bytomskie kapliczki są niemym świadkiem zmian, jakie zachodzą w mieście.”
— Alicja Kowalska

W rozmowie autorka dodała, że zainteresowanie tematem sięga czasów studiów, a prace terenowe łączyły kwerendę archiwalną z rozmowami z mieszkańcami. Przy tworzeniu opisów i modeli korzystała m.in. z zasobów Bytomskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Bytomia.

Bytom na mapie kapliczek - 62 obiekty i 15 modeli 3D

W publikacji projektu opisano 62 kapliczki i przydrożne krzyże z ośmiu dzielnic, a dla wybranych obiektów przygotowano 15 interaktywnych modeli 3D. Najwięcej obiektów opisano w Suchej Górze - 17, w Śródmieściu - 12 oraz w Stolarzowicach - 7. W zestawieniu pojawiają się m.in. kapliczki przy ulicach:

• Matejki 1, Chorzowska 12 (Rozbark)
• św. Cyryla i Metodego, Armii Krajowej 13 (Łagiewniki)
• Frycza Modrzewskiego 2, Zabrzańska 74 (Szombierki)
• Frenzla 42, Drobczyka (Miechowice)
• Ceglana 33 (Stroszek-Dąbrowa Miejska)

Wśród miejsc o większym zagęszczeniu wpisują się także adresy w Stolarzowicach - m.in. Żołnierska 105, Plac Jana, Zgrzebnioka 1a, Żołnierska 50, a w Śródmieściu - Krakowska 28, Piłsudskiego 25, Wrocławska 13. W Suchej Górze warto zwrócić uwagę na obiekty przy Kardynała Stefana Wyszyńskiego 19, Niepodległości, Strzelców Bytomskich 280 oraz Prywatnej 1.

Kapliczki jako pamięć, sztuka i zadania konserwatora

Kapliczki powstawały z intencji wdzięczności, prośby o opiekę czy jako upamiętnienia lokalnych wydarzeń - pełniły funkcję religijną, orientacyjną i symboliczną. Wiele z nich prezentuje motywy sztuki ludowej i zdobienia, dlatego część obiektów figuruje w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Bytomia i jest objęta nadzorem konserwatorskim. Przykładem prac renowacyjnych jest kapliczka na skwerze przy ul. Tuwima/Chorzowskiej 12, która przechodzi kompleksową renowację w specjalistycznej pracowni pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Dla autora inwentaryzacji oznaczało to nie tylko dokumentację formy, lecz także adaptację metod pracy z modelami 3D do trudnej dostępności niektórych obiektów - stąd połączenie fotografii, źródeł archiwalnych i relacji mieszkańców.

Warto wiedzieć i zobaczyć

• W zbiorze znajdziemy zarówno typowe kapliczki wiejskie, jak i miejskie krzyże stojące przy ruchliwych ulicach.
• Projekt zawiera opisy historyczne, fotografie oraz modele 3D - przydatne przy planowaniu krótkich spacerów tematycznych.
• Trwające renowacje oznaczają, że niektóre obiekty mogą być czasowo częściowo zasłonięte lub ogrodzone.

Dla mieszkańca - jak to wykorzystać Spacer bądź krótka trasa rowerowa z mapą kapliczek może stać się sposobem na nowe spojrzenie na znane ulice - rutynowe przejścia zamienią się w serię przystanków z historią. Jeśli ktoś fotografuje zabytki, warto zabrać statyw lub stabilizację obrazu - wiele kapliczek ma drobne detale rzeźbiarskie, które najlepiej wychodzą przy spokojnym ujęciu. Osoby zainteresowane ochroną zabytków mogą zgłaszać uwagi do miejskich służb konserwatorskich - przy wpisanych do ewidencji obiektach takie sygnały przyspieszają prace zabezpieczające.

Projekt pod nazwą “Przy drodze” udostępnia materiały online i zachęca do samodzielnego odkrywania tych drobnych, ale mówiących wiele o historii i tożsamości miasta.

na podstawie: UM Bytom.