Barbórka i tradycje górnicze trafiły do procedury UNESCO - decyzja zapadnie podczas sesji

W przestrzeniach muzealnych Bytomia zapadła ważna wiadomość o losie górniczych obrzędów. Mieszkańcy zobaczyli w tej informacji coś więcej niż formalny wpis - to próba zapisania w światowej pamięci zwyczajów, które kształtowały region. Inicjatywa łączy nie tylko różne kopalnie, lecz także trzy państwa, a ostateczne rozstrzygnięcie ma zapadać na międzynarodowym forum.

• Co obejmuje wniosek o wpis - od pieśni po mundury Barbórki
• Bytom jako centrum koordynacji i co to oznacza dla instytucji muzealnych

Co obejmuje wniosek o wpis - od pieśni po mundury Barbórki

W przesłanym do UNESCO formularzu kandydatura opisywana jest szeroko: nie tylko jako jednodniowe święto, ale jako zespół praktyk i elementów kultury materialnej i niematerialnej związanych z obchodami św. Barbary. We wniosku wyróżniono m.in. orkiestry, karczmy piwne, pieśni, legendy, mundur górniczy, tańce oraz charakterystyczne górnicze pozdrowienia.

W dokumencie pojawia się też odniesienie do języka i folkloru:

“Kultura górnicza obejmuje również socjolekt służący do komunikowania się podczas pracy oraz wyrażania więzi międzyludzkich i emocji.”

Zgłoszenie podkreśla, że tworzenie nowych pieśni i adaptacja istniejących melodii są stałym elementem praktyk świątecznych i codziennych w środowiskach górniczych.

Najważniejsze fakty i terminy:

• wniosek złożono 26 marca 2024;
• obchody patronki górników przypadają 4 grudnia;
• ostateczna decyzja ma zapaść podczas posiedzenia Komitetu Międzyrządowego UNESCO w grudniu 2026.

W tworzenie wniosku zaangażowane zostały grupy i środowiska z różnych regionów - to nie tylko Polska, ale też sąsiednie państwa:

• Polska (m.in. Górny Śląsk, Wałbrzych, Bochnia, Wieliczka, Tarnowskie Góry),
• Austria (między innymi Karyntia, Styria),
• Luksemburg.

“Wniosek ma charakter międzynarodowy i został przygotowany przez depozytariuszy z Polski, Austrii oraz Luksemburga”
Beata Piecha-van Schagen, kierownik Działu Historii Muzeum Górnośląskiego

Bytom jako centrum koordynacji i co to oznacza dla instytucji muzealnych

Za przygotowanie i koordynację dokumentów odpowiadała od początku osoba związana z regionem. Projekt przygotowywano od 2019 roku; jego autorstwo i tłumaczenia prowadziła dr Beata Piecha-van Schagen, która pracowała nad tymi działaniami jeszcze w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, a teraz kontynuuje w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Pod nadzorem merytorycznym ze strony państwa czuwała również Joanna Cicha-Kuczyńska z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Po konferencji prasowej dyrektor muzeum, Iwona Mohl, zaznaczyła, że dokument został zatwierdzony do procedowania przed Komitetem Międzyrządowym.

“Oficjalnie możemy już ogłosić, że wniosek o wpis … został zatwierdzony do procedowania”
Iwona Mohl, dyrektor Muzeum Górnośląskiego

Dla instytucji kultury w Bytomiu to znaczący moment organizacyjny i wizerunkowy - koordynacja międzynarodowego zgłoszenia wiąże się z dodatkowymi obowiązkami dokumentacyjnymi, edukacyjnymi i promocyjnymi, ale też daje szansę na większą widoczność miasta w sieci miejsc aktywnie chroniących dziedzictwo.

W praktyce warto zwrócić uwagę na to, co może być istotne dla mieszkańców i instytucji:

• utrwalenie i digitalizacja materiałów o obrzędach, pieśniach i mundurach może ułatwić przyszłe programy edukacyjne;
• potencjalny wpis może zwiększyć zainteresowanie wydarzeniami okołobarbórkowymi od strony turystycznej i naukowej;
• współpraca między regionami zaangażowanymi we wniosek pokazuje, że tradycje górnicze są postrzegane jako zjawisko transgraniczne, co otwiera pole do wymiany doświadczeń i projektów kulturalnych.

Na decyzję Komitetu Międzyrządowego trzeba będzie poczekać do wspomnianej sesji. Niezależnie od jej wyniku, samo przygotowanie wielostronnego wniosku zintegrowało różne środowiska i postawiło lokalne tradycje w szerszym, międzynarodowym kontekście.

na podstawie: Urząd Miejski w Bytomiu.