Bytomskie archiwa górnicze trafią do cyfrowego obiegu. Wśród nich szkice Zillmannów

W bytomskim archiwum leżą tomy, które dla wielu rodzin znaczą więcej niż stary papier. Wśród nich są szkice kopalń, podpisy Emila i Georga Zillmannów oraz dokumenty z czasów, gdy węgiel, cynk i ołów wyznaczały rytm miasta. Teraz ten materiał ma dostać drugie życie – w cyfrowej formie, bezpiecznej dla badaczy, architektów i mieszkańców.

• Współpraca, która ma ocalić trudny do zastąpienia materiał
• W archiwum leżą ślady Rozbarku, Bobrka i Szombierek
• Cyfrowe kopie mają otworzyć zasób dla badaczy i mieszkańców

Współpraca, która ma ocalić trudny do zastąpienia materiał

W poniedziałek 15 czerwca Miasto Bytom i Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu przypieczętowały współpracę listem intencyjnym i umową dotyczącą udostępnienia, digitalizacji oraz opracowania miejskiego zasobu archiwalnego związanego z bytomskim górnictwem. Po jednej stronie stołu zasiedli prezydent Bytomia Mariusz Wołosz i dyrektor muzeum Bartłomiej Szewczyk. Po drugiej – dokumenty, które przez lata budowały wiedzę o przemysłowej historii miasta, a dziś wymagają już nie tylko przechowywania, lecz także technicznego zabezpieczenia.

„Digitalizacja i opracowanie tak ważnego zasobu archiwalnego umożliwi nie tylko jego trwałe zachowanie” – podkreślał Mariusz Wołosz.

Prezydent zwracał uwagę, że w miejskim archiwum znajdują się materiały nie tylko o węglu kamiennym, ale też o rudach cynku i ołowiu. To ważne, bo właśnie ten szerszy obraz pokazuje, jak mocno górnictwo wrosło w rozwój Bytomia i jak wiele wątków przemysłowych splata się tu ze sobą do dziś.

„Wspólnie budujemy cyfrowy pomnik śląskiej tożsamości” – mówił Bartłomiej Szewczyk.

W archiwum leżą ślady Rozbarku, Bobrka i Szombierek

Zasób, który trafi do digitalizacji, nie ogranicza się do jednego zakładu czy jednego okresu. W archiwum są dokumenty związane z dawnymi kopalniami węgla kamiennego, takimi jak „Powstańców Śląskich”, „Centrum”, „Bobrek”, „Miechowice” i „Łagiewniki”. Są też materiały dotyczące kopalń rud cynku i ołowiu, w tym „Neue Viktoria” z Dąbrowy Miejskiej oraz „Rococo” w Rozbarku.

Szczególne miejsce zajmują archiwalia związane z „Heinitzgrube”, czyli powojenną KWK „Rozbark”, oraz z nieistniejącymi już wieżami szybowymi po zlikwidowanej w 2004 roku kopalni „Rozbark”. Wśród najcenniejszych materiałów znajdują się również dokumenty dawnej kopalni „Neue Bleischarley-Grube”, późniejszych Zakładów Górniczych im. Juliana Marchlewskiego i Zakładów „Orzeł Biały”.

To właśnie w tych teczkach kryją się oryginalne szkice obiektów zaprojektowanych przez Emila i Georga Zillmannów. Ich podpisy zachowały się na planach budynków, które w wielu przypadkach stoją do dziś. Dla historyków i architektów to materiał z pierwszej ręki. Dla Bytomia – zapis tego, jak przemysł zostawiał po sobie nie tylko hałas i pył, lecz także formę, układ przestrzeni i ślady ambicji całej epoki.

Cyfrowe kopie mają otworzyć zasób dla badaczy i mieszkańców

Izabela Wójt, kierownik Archiwum Miejskiego w Bytomiu, zaznaczyła, że bezpłatna digitalizacja obejmie cały zasób związany z górnictwem, a po opracowaniu dokumenty będą mogły trafić do udostępnienia.

„Cały proces digitalizacji zgodnie z podpisaną umową zakończy się do końca 2027 roku” – poinformowała.

Umowa zakłada użyczenie, zabezpieczenie, digitalizację i opracowanie techniczne dokumentacji. Ważne jest jednak coś jeszcze – zdigitalizowane materiały mają być dostępne zarówno w siedzibie muzeum, jak i przez internet. To zmienia sposób korzystania z archiwum: nie trzeba będzie sięgać po oryginały, by sprawdzić detal planu, podpis na projekcie czy układ dawnego obiektu przemysłowego.

Po zakończeniu całego procesu cyfrowa wersja dokumentacji ma zostać przekazana Gminie Bytom. Muzeum Górnictwa Węglowego podkreśla przy tym, że jego zadaniem jest nie tylko gromadzenie i opracowywanie takich świadectw, ale także ochrona dziedzictwa materialnego i niematerialnego – tradycji, zwyczajów i górniczych obrzędów, które przez lata kształtowały rodziny z Bytomia.

Dla miasta to nie jest więc wyłącznie techniczna operacja. To sposób na uratowanie pamięci o zakładach, które budowały codzienność kilku pokoleń, i na oddanie tego dziedzictwa w formie dostępnej znacznie szerzej niż dotąd.

na podstawie: Urząd Miejski Bytom.