Kapliczka z 1863 roku wróciła na Tuwima w Rozbarku. Ocalała po renowacji

Na skwerze przy ul. Tuwima w Rozbarku znów stoi niewielki kamienny zabytek, który przez lata nosił na sobie ślady czasu znacznie mocniej niż powinien. Kapliczka z 1863 roku wróciła po kompleksowej konserwacji na swoje miejsce, już bez wilgoci, spękań i biologicznych nalotów, które zagrażały piaskowcowi. To jeden z tych powrotów, które nie rzucają się w oczy z daleka, a jednak dużo mówią o tym, jak Bytom porządkuje swoje dziedzictwo. W tej samej przestrzeni spotykają się dziś pamięć o dawnym Rozbarku, fundusze europejskie i prace prowadzone z myślą o dalszym życiu tego miejsca.

• Piaskowiec był już zmęczony wilgocią i wieloma warstwami farby
• W pracowni odtworzono detale i dawny napis
• Zielony Kwartał w Rozbarku łączy zabytki z nową funkcją

Piaskowiec był już zmęczony wilgocią i wieloma warstwami farby

Przydrożna kapliczka, ufundowana przez Theresie i Carla Schadter, wykonana z piaskowca i wyposażona w kamienny krzyż z figurą Chrystusa oraz rzeźbę Matki Boskiej Bolesnej, nie wyglądała już dobrze. Przed remontem było widać spękania, ubytki mechaniczne i wyraźne ślady zawilgocenia. Na powierzchni pojawiły się mchy, glony i porosty, a całość była dodatkowo pokryta wieloma warstwami farb olejnych.

Obiekt nie miał też izolacji ani ochrony przed deszczem, więc niszczenie postępowało powoli, ale konsekwentnie. Dlatego kapliczkę trzeba było zdemontować, zabezpieczyć i przewieźć do specjalistycznej pracowni. To właśnie ten etap uratował ją przed dalszym rozpadaniem się w miejscu, gdzie przez lata była narażona na pogodę i wilgoć.

„W ramach prac kapliczka została zdemontowana, zabezpieczona i poddana pracom konserwatorskim, dzięki czemu udało się jej przywrócić pierwotny wygląd” – mówi Dobromir Bujak, prezes KS Skarpa Bytom.

W pracowni odtworzono detale i dawny napis

Zanim konserwatorzy przystąpili do właściwych prac, wykonali badania, dokumentację fotograficzną i program działań. Potem przyszło oczyszczanie historycznych elementów, wzmacnianie struktury piaskowca i uzupełnianie ubytków. Zrobiono też hydrofobizację, izolację przeciwwilgociową fundamentu oraz zabezpieczenie przed dalszą ingerencją biologiczną.

W czasie renowacji przywrócono również detale architektoniczne, które przez lata mogły być ledwie czytelne. Odtworzono także historyczny napis na odwrocie kapliczki – „Funddatoren Theresia und Carl Schadter 1863” – dzięki czemu nie zniknęła z niej najważniejsza rzecz: pamięć o fundatorach i o samej drugiej połowie XIX wieku, z której ten zabytek pochodzi.

Prace przy kapliczce na ul. Tuwima były prowadzone pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków. To ważne, bo w takich obiektach każdy ruch ma znaczenie. Zbyt agresywne czyszczenie mogłoby bardziej zaszkodzić niż pomóc, a tu celem było nie tylko odnowienie wyglądu, lecz przede wszystkim zachowanie oryginalnej materii.

Powiązany artykuł

Rozbark ma nowy skwer z edukacyjną ścieżką i odnowioną kapliczką

Zielony Kwartał w Rozbarku łączy zabytki z nową funkcją

Renowacja kapliczki jest częścią większego przedsięwzięcia – „Zielonego Kwartału KWK Rozbark”, realizowanego przez KS Skarpa Bytom z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. To projekt rozpisany na kilka równoległych zadań, z których część już zakończono, a część nadal trwa. W praktyce oznacza to przebudowę przestrzeni tak, by łączyła historię, edukację, energię i codzienne użytkowanie.

W tym samym obszarze działa już budynek nawiązujący stylem do dawnej kopalnianej łaźni. Mieści się tam Centrum Aktywności Społeczno-Edukacyjnej, czyli między innymi Mieszkanie Rozbarskie z oryginalnym umeblowaniem oraz Rozbarski Szynk. Powstało też Centrum Transformacji Energetycznej z panelami fotowoltaicznymi, magazynem energii i zielonym zagospodarowaniem terenu.

Kolejny etap obejmuje przebudowę budynku szkoleniowo-noclegowego, który ma zyskać funkcje noclegowe, gastronomiczne, szkoleniowe i społeczno-edukacyjne. Równolegle odnawiany jest dawny budynek dyrekcji, gdzie mają się znaleźć między innymi Izba Pamięci, Mieszkanie Rozbarskie i Izba Przyszłości. Do tego dochodzi ścieżka dydaktyczna przygotowana we współpracy z Uniwersytetem Śląskim – miejsce, w którym można zobaczyć rośliny zasiedlające hałdy pokopalniane i lepiej zrozumieć historię dawnej Heinitzgrube.

W takim układzie odnowiona kapliczka nie jest samotnym zabytkiem na skwerze. Staje się jednym z małych, ale bardzo wyrazistych punktów większej opowieści o Rozbarku – dzielnicy, która nie rezygnuje ze swojej pamięci, tylko próbuje ją wpisać w nowy porządek przestrzeni.

na podstawie: UM Bytom.